Oppdatering, for min faste lesar og eventuelle andre. (Eg trur vel eg er flagga av google av ei eller anna årsak, sikkert noko eg har skrive som dei har reagert på, dvs. at bloggen ikkje kjem i søkjeresultat). 

 - Eg takkar for musikkleksikon. Det er ei gullgruve. Det er veldig interessant og innhaldsrikt og seriøst. 2000 sider med seriøs og god informasjon. Frå før 1950. Det var ei god gåve - eg takkar audmjukt. 

- Før 1950. Er dette ein fordel? Ja og nei. He! No kan ein fylgje opinionen frå veke til veke. Svært interessant, svært tankevekkande. Kva er det siste nett no? "Boomers" har no med eitt kome under sterk kritikk. Dei har tenkt på seg sjølve fyrst og overlatt rekninga til Gen Z. John Lennon var ein helt før, no er han plutseleg nærast eit hatobjekt, fordi han var radikal og avskaffa alt av tru, kultur, strukturar. Han blir "hovudsymbolet" på radikalismen som no blir erkjent som destruktiv. (Berre for nokre månader sidan spela eg ein konsert. Ei dame spurte "kan vi ikkje synge Imagine...?" Eg sa: "Veit du kva den teksten handlar om?" "Jo, men han er jo så fin". He. Men no byrjar dei unge å sjå kva teksten handlar om - eit utopia som ikkje vart realisert - og forsøka på å skape det via kulturrevolusjon. 

Denne erkjenninga medfører også andre sprø konsekvenser. Som at det no byrjar å bli pop å seie at Hitler var ikkje så verst likevel, at Churchill var ein folkefiende, at ein kanskje burde slutta fred med nazismen for å unngå tilstanden som vi er inne i no etc. Det er verkeleg eit argument her, sjølv om konklusjonen er absurd. Spørsmålet er så å seie kva annan retning samfunnet bør ta, i staden for den nyliberale. Og den andre retninga må ta inn att mykje av det som nazismen heldt høgt - jord, ætt, kultur, patriotisme, orden, styrke, familie, etnisitet etc. Men sjela må ikkje bli demonisk, som den gongen - det er utfordringa. 

- Preika. Jo, på sundag var om skaparordning, samliv, kjærleik og ekteskap etc. Mine poeng var som fylgjer: 

- Det er eigentleg vanskeleg å vite kva ein skal seie til eit par som giftar seg. Mange har vore sambuarar lenge. Dei veit så å seie mykje av kva det går i. Kvifor dei giftar seg no...det kan det nok vere ulike årsaker til. I det heile er "det indre livet" i ekteskap og familie lite tematisert i dagens samfunn - svært lite. Nokre bryt gjennom ved å skrive røyndomslitteratur. Vigdis Hjorth, Gundersen, Knausgård etc. Bergman laga film om det. I det heile er det fleire lag i ein heim - det heilt indre livet som ingen ein gong sjølv kjenner inni seg sjølv - og så medvitet - og så det som seiast og skjer - og så maskane som kjem på utanfor huset sine fire veggar etc. All the secrets...and no one to tell. Ein må undrast - var det slik før i tida også - eller var det meir "konforme" måtar å leve som ektepar og familie? Eg trur vel på mange vis det, ikkje minst fordi vi hadde ein meir einskapleg kultur. Men det er klart - det er ein heilt naturleg del av livet å ha fleire lag, og "verne om" sitt indre liv. 

I alle høve, i vigselsandakt prøvar eg å dele gode ord, formaningar, velsigningar - byggje på solide vise folk, diktarar, bibeltekstar og salmar. Sidan eg ikkje har vore gift sjølv, manglar eg nokon grunnleggjande røynsler, men eg gjer det beste ut av ting. CS Lewis sa: Det viktigaste i eit ekteskap er å vere "decent people" (ein britisk ting å seie). Men det er visdom i det. 

Ein kom til meg etter preika og sa at han tykte preika var interessant. Han nemnte at han hadde delteke på ekteskapsdialog-kurs, og det hadde vore til veldig stor hjelp. Det høyrdest bra ut. Det var på mange vis ei hjelp for nettopp å ha dialog om samlivet. Jordan P seier det same: Ein bør ha familieråd ein gong i veka og "ta opp" ting, slik at det ikkje blir konstante diskusjonar gjennom veka - men også slik at ikkje ting blir gravd ned over tid. Skjønt - dei fleste usemjer blir ikkje nett "løyste", men finn likevel ei slags praktisk løysing likevel.  

Attende til preika. Kva ekteskap er, er det ikkje heilt semje om i kyrkjesamfunna. Dog dreier det seg primært om kvar ein legg vekta. På nokre vis må ein seie at kyrkje og bedehus for 100 år sidan låg nærare den katolske kyrkja enn Dnk gjer i dag. Eg er overraska over kor ulike og mangfaldige termene og orda for ekteskap og samliv eigentleg er. Kone, husbond, gift, vigsel, ekteskap, matrinonium etc. Tanken om at kvinna gjevast bort til samlivet, er framtredande (jfr. debatten i VL i sumar om det er rett at bruden sin far skal føre henne fram til brudgomen). Eller også norrønt "kvennfang". Ein må undrast på om det ikkje ligg noko i menneskenaturen her, som er undertrykt i vår tid. Dog: Kristendomen i norrøn tid gav tydeleg "medbestemmingsrett" til kvinna. 

Men nok eit vesentleg og mystisk poeng som er vanskeleg å tale ope om i dag (!) er som det seiast så mange gonger i bibelteksten. Mann og kvinne er "av det same" (sjølv om 1 Mos vitterleg seier at kvinna er "av mannen", slik Paulus også seier). "Kjøt av mitt kjøt" etc. Det betyr også: Mann og kvinne er på mange vis "to halve", yin og yang, sol og måne etc., sjølv om ein kan fundere på om ikkje 1 Mos freistar å seie at mannen er hakket meir sjølvstendig enn kvinna. Dette ligg nært, særleg i tradisjonelle kulturar (dvs. ein mann kan vere ein einstøing og klare seg med jakt og husbyggjing; det kan ikkje kvinna, stort sett). Men å vere åleine er også ein stor risikofaktor for ein mann, dvs. "ikkje godt".  

Eit viktig poeng: Menn er menn, kvinner er kvinner. Menn er sterke og flinke på visse ting - men svakare på andre. Vice versa med kvinner. Det er ikkje noko "gale" med verken menn eller kvinner. Dei er slik dei skal vere. Men dei blir fyrst "fullenda" når dei "held seg til" kvarandre. Dette er ein dynamisk og kreativ union som sjølvsagt ender i born - men også i mykje anna kreativt. Tolkien seier at mannen fertiliserer kvinna - men ikkje berre seksuelt, også i vilje, tankar, prosjekt etc. Kvinna er reseptiv, men ikkje nett passiv. 

Noko nytt skapast i alle høve, noko som ingen av dei kunne få til på eiga hand. Dette er logikken i 1 Mos: Adam-jordmennesket-åleine fungerer ikkje bra. Gud delar Adam i to bitar, så det blir "isj og isja", "man and woman". Det talast om "eitt kjøt", "ein kropp". Underleg, dette også. For det er vitterleg to kroppar, sjølv om dei sameinast fysisk, og produserer ein ny kropp (born). Det er underleg. Dei får same retning, same vilje etc. - i mange ting - men dette er dynamisk, subjektivitet blir ikkje borte. Heller er det to "prinsipp" som går opp i ein høgare einskap. Leseteksten sa elles: Mannen skal elske kona, ha omsyn for hennar behov mm. Men kvinna? Skal ha ærefrykt og respekt for mannen, som er hovud. (Politisk ukorrekt, men svarar til vesentlege sider ved menneskenaturen, og det er ein pris å betale for å gå imot dette. Denne prisen "føler" det moderne mennesket, men det er ikkje lov å tematisere dette med ord, og linjene mellom prikkane blir ikkje trekte).

Eit stort mysterium - Kristus og kyrkja, mann og kvinne. I det heile er det på mange vis ein slags massiv "collateral damage" eller jamvel eit svik at samfunnet i dag ikkje talar sant om desse tinga. (Så rett ut sa eg det dog ikkje i preika). Dette er sjølve kjernen i den dramatiske revolusjonen eg peikar på ovanfor (katastrofal utvikling i fødselstal, datekulturar, tinder, onlyfans, kjønnskamp etc. - dog langt, langt verre i Oslo og USA enn i Vest-Telemark). Det som Sigurd Skirbekk omtala som "ideologisk dysfunksjon" og manglande berekraft. Den dominerande metaforen i desse sakene er henta frå the Matrix. Red pill er å sjå gjennom illusjonane og akseptere sanninga. Blue pill er å akseptere illusjonane som forast frå medier, politikarar, akademia etc. Men snart blir vi vel red-pilla, alle saman - matrisen bryt saman. (Eller: Blir berre sterkare og sterkare og overtydeleg og vanskelegare å bryte ut av). 

Menmen, ein må ikkje bli usunt radikalisert, det er viktig. I preika peika eg på ortodoks liturgi og symbolikken i at ekteparet kronast (som ved bunad). Mann og kone blir no martyrar. Dei skal gje seg sjølv - ikkje utslette seg sjølv - men bruke den dei er og det dei kan etc. for å byggje opp ektefelle, ekteskap og familie (framfor alt born). Alle er kalla til å bere sin kross; den som går inn i ektestanden skal bere krossen der. 

Vidare: Dei som blir krona, blir konge og dronning over sitt rike - heimen sin. Alle kristne skal vere "eit kongeleg presteskap". Men dei som går inn i ektestanden, skal leve dette ut der. Dei skal byggje sitt rike i fred og rettferd, og gjere det godt for borgarane (framfor alt borna som skal leve der). Heimen blir - seier då den ortodokse kyrkja - som ei slags kyrkje, ein del av gudsriket på jord. Eit interessant poeng som ein må undrast på. I mange religiøse tradisjonar har det vore vanleg med husaltar av ulike slag. Det er ikkje vanleg for lutherske i dag. Ein må undrast på dette. Eg avslutta preika med Bernt Støylen si salme frå den grøne salmeboka - "Allmakts Gud og kjærleiks fader". Det er nok den beste salmen. Ho vart ikkje med i den nye raude salmeboka. 

Dette var førre sundagens preike.