Even deeper
Didrikssagaen (norrønt Þiðrekssaga, Thidreksaga, Thidrekssaga, Niflungasaga, eller Vilkina saga), eller Saga om Didrik av Bern (norrønt Þiðreks saga af Bern), er en norsk høvisk riddersaga om eventyrene til helten Didrik av Bern (Dietrich von Bern) som er (antagelig) basert på den historiske Teoderik den store, østgotisk konge, som regjerte fra 474 til sin død i 526.Fortellingen ble skrevet ned på midten av 1200-tallet i Norge, og var sannsynligvis den mest leste bok etter Bibelen i middelalderens Norden.
(Sagaen er en løs samling med sagn om ulike helter og storverk, sydd løst sammen om heltedådene til Didrik av Bern. Kjente sagnfigurer som Sigurd Fåvnesbane, smeden Volund og Attila er også deler av persongalleriet. Deler av innholdet er kjent fra Nibelungenlied og Den yngre Edda, men noen av fortellingene er kun kjent og overlevert gjennom denne boken.)
Så ein rant (eg åtvarer på førehand).
- I andre nyhende så har eg grubla. På den liberale ideologi og den liberale orden. Dette er ein (for så vidt noko mangfaldig) ideologi med djupe røter, særleg attende til 1800-talet. Fridomsideane går naturlegvis lenger attende, til middelalderen. (Oftast ikkje erkjent). Men. I dei siste tiåra har det vore mykje tale om "demokrati, menneskerettar, likestilling, ytringsfridom". Mange har jamvel sagt at dette er fundamentet i det norske samfunnet, kanskje jamvel alt vi treng, for eit godt samfunn.
Rørsla er dynamisk - noko utarbeidar seg, steg for steg. Her finst eit mål. "Ingen er fri før alle er fri". Kva fridom er dette? Den amerikanske John Rawls har sagt det: Ein fridom der vi er like som menneske, dvs. at stat og marknad og opinion arbeider for eit slikt mål, og må motarbeide det som skiljer og skjelnar ("discriminatio").
Kva er det? Dette er dynamisk. Det har handla om røysterett. Det har handla om fridom til å vere frikyrkjeleg. Det har handla om at kvinner kan gå inn i visse stillingar. Osb. Men dette har utvikla seg vidare også, slik at det no også handlar om:
Kjønn: Det skal ikkje vere relevant eller legitimt eller godt å ytre eller uttrykke at ein er mann eller kvinne, og at ein har ein viss natur, med visse evner, preferansar etc. Dette kan verke sett på spissen, men plutseleg er det ikkje lenger det.
Alder: Barnehageborn og skuleborn skal nærme seg i autoritet og mynd som vaksne etc. Det er ikkje eit særskilt ideal å seie at "det er visdom i grå hår" etc. Unge politikarar er vel så dyktige som eldre, og dei bør helst vere kvinner.
Tru: Kristendom, bibelsk moral, forteljingar etc. har pdes. ein privilegertposisjon i samfunnet, men pdas. motarbeidast det av staten, (ikkje berre i det offentlege rom), sidan det er ein potensiell "skiljemarkør" i samfunnet.
Kultur: Igjen eit komplekst felt - norsk kultur kan i visse samanhengar feirast. Men i sentrale institusjonar er det meir vanleg å tenke som så at kultur kan skilje, altså må folk tone ned og ikkje uttrykke sine kulturelle røter. Den kulturen vi kan ha i dei sentrale institusjonar, er "minste felles multiplum", drive av marknad og teknologi. (Maskorama, Kygo etc.) Eller: Ein priviligerer framande kulturar (feiring av id på tv etc.)
Etnisitet: Sjåast som potensiell kjelde for rasisme - ikkje lov å ta fram, snakke om etc., med mindre etnisiteten er knytt til diskriminering, rasisme, undertrykking. I så fall gjev etnisiteten grunn til særskilte privilegier. Eller: Norsk etnisitet knytast til ytre høgre, medan annan etnisitet blir ei kjelde for vekst, utvikling, fargerikdom etc. Igjen: Det kan verke sett på spissen, men så syner det seg ofte at det ikkje er det likevel.
Natur: Å tale om at mennesket har ein natur, eller at naturen i seg sjølv set grenser for oss, er diskriminerande, spesielt når slike tankar setjast opp imot nye identitetar, levemåtar el. l. Altså i utgangspunktet ikkje gyldig som tema i korleis samfunnet skal vere.
Vi skal då, konsekvent tenkt, bli som grå kuler, masseproduserte og identiske - som styrast av stat og marknad. (Jfr. Rawls, "The original position" etc.) Det er i praksis ikkje så svart-kvitt, men dette er dog retninga vestlege samfunn går i, av mange årsaker. Staten arbeider aktivt for å motarbeide faktorar som går imot dette.
Det var ein gong ein liberal idé om at vi skulle vere "eit fargerikt fellesskap". "Rom for alle, inklusjon og mangfald!" Men igjen: Den liberale rørsla lovar ting ho ikkje kan halde. Dette fellesskapet ekskluderer difor fort meir enn å inkludere - det er saksforholdet.
"Du kan vere deg sjølv, så lenge du ikkje talar om eller uttrykker ditt kjønn, kvar du er frå, kva du trur på, kvar du høyrer til etc. Du kan vere deg sjølv, så lenge du passivt eller aktivt støttar den til einkvar tid rådande posisjon i den liberale utviklinga."
Det som omtalast som fridom, vil difor potensielt, og i praksis, innebere mykje undertrykking.
Motargument: "Joda, du kan vere deg sjølv akkurat som du vil, men berre i det private, ikkje i det offentlege!"
Riposte: "Med kva mandat fremjast eit slikt standpunkt? Og: I praksis viser det seg at staten også arbeider aktivt inn det private rom."
Dynamikken har fleire årsaker. Noko er at visse rettar, identitetar, levemåtar, oppfatningar etc. som veks fram, rett og slett kjem i motstrid til røyndomen (jfr. diskusjon av Glenn P Sæthre). Skal ein stå for liberale prinsipp på "absolutt vis", må ein altså også kome i motstrid til røyndomen, på mange ulike vis.
Noko har å gjere med at liberale prinsipp på mange og komplekse vis støyter imot kvarandre, og ikkje let seg sameine, verken logisk eller praktisk. (Eit viktig punkt, som nærast ikkje diskuterast, men som likevel vil syne seg meir og meir i praksis).
Noko har å gjere med at det ikkje er mogleg - som prinsipp - at fleire ulike syn kan leve side om side.
Jo - til ein viss grad er dette mogleg - og må det vere mogleg - i eit samfunn. Å leve i familie, eller som vener, eller i kyrkje, eller i samfunn, er å sameinast om noko - men også å ha fridom til å gjere eigne val etc. Det er som eit brettspel, kanskje - visse reglar står fast, og visse ting er det fridom på. Eller som ein dans - det er visse rytmar, rørsler, tradisjonar etc., men også fridom til dans innanfor desse rammene. Og å leve saman er også å forhandle om desse tinga, og diskutere dei - særleg i dei fyrste åra av familielivet, eller i dei fyrste hundreåra av kyrkjehistoria etc.
Men kva når ein person vil danse breakdance og ein annan vil danse vals? Eller ein vil danse, og den andre vil sove? Eller ein vil danse, og den andre heller vil stikke med kniv eller sprenge ei bombe? Det er slike ting vi no ser, når det brytast på fundamentale plan i felles normer i samfunnet.
Til dømes, kva når nokon seier: "Det finst mange kjønn, og dette må gjenspeglast i språk, institusjonar og rituale" - medan ein annan seier: "Det finst berre to kjønn, og dette må gjenspeglast i... (etc.)"
Skal vi ha to ordbøker? Enn så lenge har vi to rituale i Dnk, men sterke krefter seier at vi berre bør ha eitt, og at kyrkja ikkje bør ordinere prestar som står for tradisjonelle og økumeniske (normale) standpunkt. Det viser seg at prinsippet om "liberalt mangfald" ikkje blir praktikabelt, teoretisk eller praktisk.
Og slike konfliktar blir det etter kvart veldig mange av, fordi liberal ideologi oppfordrar til fragmentering, og lovar at vi skal få eit betre samfunn av det, og politikarar fremjer dette samfunnet med makt.
Det som i praksis skjer, er at nokon utøvar definisjonsmakt, og undertrykker dei andre. Det vil seie: Dei som arbeider for "det liberale og mangfaldige samfunn", vil i praksis etter kvart undertrykke størstedelen av befolkninga, inkludert seg sjølv og sine eigne etterkomarar.
Så eg skjønar det betre no. Arbeide for fellesskap der ein kan. Vise nestekjærleik. Byggje bruer. Vise omtanke. Ja til alt dette. Men den ideologiske vegen som vi er inne på, vil måtte skiftast ut, og dette vil også skje, for menneskelivet og samfunnet kan ikkje haldast oppe når menneske blir pressa til å leggje frå seg og undertrykke det meste av det som gjev livet meining og funksjon. Den absolutte liberale orden vil bli kortvarig - mest som ein måte å "gjere bordet reint" for at noko anna skal kome til.
Men, no skal eg ikkje rante på ei stund, trur eg.
Hei,
ReplyDeleteKan anbefale gruffe-øvinga i EXIT. Dvs bruk energiske rørsler til å børste av deg gruffet (irritasjon som ligg utanpå deg). Obs: bør varme opp på førehand. Så dreg ein bekymringstankane ut av hovudet (som du trekker ut usynlege trådar). Til slutt tenner du på gruffet og bekymringstankane med ei imaginær fyrstikk. Eller tek tak i dei usynlege teppekantane det ligg på og kastar heile skiten over skuldra. I tillegg eller i staden for ranten :)
Ja, det kan verke som me er inne i eit blindspor, med enorme paradoks når det kjem til kor mange som vert ekskluderte frå det såkalla fargerike fellesskapet. Ein faktor som eg trur er kraftig undervurdert er vår evne til å skape, å få ting til å manifestere seg T.o.m. den norske kyrkja, som skulle vere ein god kanal for å bygge Guds rike, skjønnar ikkje dette. Så trur ein at det at ting no manifesterer seg er bevis for at ein hadde rett heile tida. Dersom ein skulle halde seg til fargesymbolikken, så burde vel kyrkja heller fremme det kvite, og alt denne fargen står for (det reine, det heilage).
Det store spørsmålet blir jo om det me får til å manifestere seg er Guds vilje eller ikkje. Når det gjeld ytterlegheiter som t.d. Holocaust og Gandhis ikkje-valdsrørsle er vel svaret klart. Men kva med kjønn, aldrer, etnisistet, tru osb? Når det gjeld kjønn hadde me vel eigentleg ein veg å gå for å oppfylle Guds vilje også «frå før av». Ref dei høge skilsmisseratene og born som lir under omsorgssvikt i dysfunksjonelle familiar. To ulike sider av same mynten, kan ein vel seie.
Det kyrkja burde forstått, er at det som i alle år hadde vore så sjølvsagt no måtte grunngjevast (og moglegvis også kursjusterast). Ho burde stått fram som ei tydeleg stemme og med eit tydeleg alternativ: at ho trur at Gud i sin gode vilje har skapt den store majoriteten av oss til mann og kvinne. Samt kva som er «vitsen» med desse to kjønna. Når ho ikkje gjorde dette, var det sikkert eit resultat av rådande liberal ideologi, som du seier. Men også av at spiritualiteten i DNK i beste fall kan seiast å vere halvdaud. Omtrent slik den også var for jødane i det 2. templet på den tida Jesus vart fødd. Så kanskje ho heller burde starte med å seie at ho faktisk TRUR på ein Gud, og kva omfattande konsekvensar denne TRUA faktisk har for alle truande og samfunnet vårt (i motsetnad til å la TVILEN få så gode kår som han får idag).
Nei, kanskje du heller skulle blitt prest i ei anna kyrkje enn DNK? Den Vegen eg har byrja på i St. Eysteinfelleskapen kan leie fram til å bli diakon eller prest. Førebels har eg bare komme eit skritt lenger enn vår gode venn Tangbrand, som var klerk (dørvaktar). Og enn så lenge har eg dobbelt medlemskap, og moglegvis også ein draum om å bidra til å gjenopplive spiritualiteten i DNK. T.d ved å starte ei gruppe for sentreringsbønn, slik eg nemnte for lenge sidan. Det fungerer i alle fall for meg, ved at den rike spiritualiteten frå denne andre felleskapen «smittar over».
Du som snakkar om at me i dagens samfunn ikkje dansar same dansen. Messa i St. Eysteinfelleskapen er faktisk som ein dans. T.d. for hendene, som ein held samla framføre seg når dei ikkje har anna å gjere. Eller for føtene, som flyt seg mellom epistelsida og evangeliesida, eller gjer knefall på visse stadar.
Ja, dette var tankane eg fekk då eg las ranten din. Trur du har rett i at det må komme noko nytt. Men at det er litt uvisst kor lang tid det vil ta.
Helsing Gunhild
«Men den ideologiske vegen som vi er inne på, vil måtte skiftast ut, og dette vil også skje, for menneskelivet og samfunnet kan ikkje haldast oppe når menneske blir pressa til å leggje frå seg og undertrykke det meste av det som gjev livet meining og funksjon».
ReplyDeleteBlir me pressa, eller lar me oss presse? Er me passive objekt (offer) eller handlande subjekt? Er det ikkje mogleg å velge «motstraums», særleg når ein har vorte klar over problemstillinga? (høgare awareness gjev større valfridom).
Ja, ein risikerer kanskje å skilje seg ut frå den grå massa (eller kulene). Men er det eigentleg så farleg? Igrunnen er det vel det situasjonen treng- individ som vågar å gå sin eigen Veg. Kanskje du kunne ta initiativ til ein endringsprosess i DnK? Hadde det kanskje likevel vore best at dei to fløyane skilte lag, i t.d den Norske Liberale Kyrkja og den Norske Økumeniske Kyrkja? Så kunne det einskilde sokneråd bestemme kva organisasjon kyrkja lokalt skulle sokne til, evt om det er behov for å etablere to kyrkjelydar/sokneråd. Eller medlemmene kunne evt pendle til nabokommunen si kyrkje, om ein ynskjer «den andre» norske kyrkja, og denne ikkje finns lokalt.
Helsing Gunhild
Hei, takk for innspel. Ja, det er ei problemstilling, dette med å "skilje lag" - det har vore tale om "valkyrkjelydar" i Dnk også. Men det å forvalte teologi, livssyn, spiritualitet, tradisjon, kommunitet etc., er veldig krevjande, ikkje minst fordi røyndomen er såpass dynamisk. I katolsk/tradisjonell/økumenisk tenking har ein fleire "pilarar" å stå på: Biskopar, tradisjon, kyrkjelærarar (gjennom århundra), kyrkjefedrar, økumeniske konsil, liturgiar, katekisme, "sensus fidei", spiritualitetstradisjonar, ulike typar av kommunitetar etc. Desse er i dynamisk samspel, med autoritetar på toppen som "administrerer", så å seie. Så...ein kan lage eit nytt kyrkjesamfunn som verkar fornuftig "her og no", men så endrar ting seg i samtida og i det indre livet, og då trengst dynamisk utvikling - men korleis...?
ReplyDeleteElles er eg veldig samd med deg om det å ikkje vere "ukritisk passiv", dvs. vere eit offer el. l. Dvs. om ein kan unngå det. Det var elles triveleg spelesamling her om dagen, artig brettspel også.